|
Highland Dancing
Vraag een gemiddeld persoon wat Scottish Highland Dancing is, en het antwoord blijft lang uit. Want een bekende dans sport is het bepaald niet. Sommigen komen nog zo ver dat ze vragen "Lijkt het op Riverdance?", maar als dan het antwoord ontkennend is, zijn verreweg de meeste mensen toch echt wel uitgepraat. Maar wat is Highland Dancing dan wel?
Scottish Highland Dancing komt, zoals de naam al suggereert, uit Schotland. Het dateert volgens de overlevering uit de vroege Middeleeuwen, en was eeuwenlang een mannenaangelegenheid bij uitstek. De dansen werden gebruikt om de moed en discipline van de leden van de clans te testen. Tenslotte is het geen sinecure om over twee vlijmscherpe gekruiste zwaarden te dansen.
In latere eeuwen werd Highland Dancing geadopteerd door het Schotse leger, die hier een goede kans om de soldaten te trainen in coördinatie. Ook toen stond het dansen nog volledig in het teken van de strijddansen en het soldatenbestaan.
Zo'n 110 jaar geleden, rond 1890, kwam de grootste schok die deze aloude dansvorm ooit meemaakte: voor het eerst maakte een vrouw, Jenny Douglas, duidelijk dat ook zij haar plaats op het competitie podium opeiste. In paniek ging men kijken of dit wel kon, maar nergens stond dat vrouwen niet zouden kunnen dansen. Niemand had er ooit aan gedacht dat vrouwen dit überhaupt zouden willen. En onder het mom "Wat niet verboden is, is dus toegestaan" mocht Jenny meedoen. Het was het begin van een kentering: waar Highland Dancing ooit uitsluitend aan mannen voorbehouden was, is tegenwoordig de verhouding jongens op meisjes zo'n 1 op 100.
Een paar van de meest bekende “Highland” dansen zijn de Highland Fling, Zwaarddans, Seann Triubhas, en de verschillende ReeIs. Deze zijn beschreven in het officiële dansboek van de “Scottish Official Board of Highland Dancing” Verder zijn er een aantal “National” dansen. Deze gebruiken dezelfde techniek maar aangevuld met passen en bewegingen die ontleend zijn aan het ballet. Ze zijn meest ontstaan in de 19e eeuw en hebben vaak namen met een “Jacobite” tintje zoals “Flora Mac Donalds’ Fancy” en “Over theWater to Charlie.” En dan zijn er nog twee varietédansen die ontleend zijn aan het Vaudeville theater rond de eeuwwisseling van de 19e en 20ste eeuw “The Sailors’ Hornpipe” en de “Irish Jig.”
De Highland Fling is het oudst. Volgens de overlevering komt hij uit de vroege 14e eeuw, al is hij natuurlijk gedurende de eeuwen wel geëvolueerd en een Middeleeuwse Schot die ons nu ziet dansen zal waarschijnlijk weinig herkennen van de dans zoals die in de oude tijd was. Het kenmerkende van deze dans is dat hij strikt op één plaats gedanst moet worden, volgens de legende zelfs op een klein schild. De danser houdt zijn armen omhoog als imitatie van het gewei van een edelhert.
De Zwaarddans is niet veel jonger dan de Fling, ook deze dans komt uit de 14e eeuw. Het is een van de bekendste dansen en wordt gedanst over twee zwaarden die op de grond gekruist ligt. Men zegt dat het onderste zwaard van MacBeth is en het bovenste zwaard van Malcolm Canmore die MacBeth had verslagen. De danser danst om en over deze gekruiste zwaarden heen en het is uiteraard de bedoeling dat de zwaarden ondertussen niet worden aangeraakt. Bij de oorlogvoerende clans werd deze dans gebruikt om de uitslag van de strijd te voorspellen: een soldaat die zijn zwaarden wegschopte zou de strijd vast niet overleven. . .
Andere dansen zijn jonger en vertellen van de overheersing door de Engelsen over de
Schotten (de Seann Triubhas), toen het dragen van de kilt verboden was, koude winterochtenden die Schotland nogal eens voorkomen (de Hullachan), de levensloop van de mens met al zijn pieken en dalen (de Strathspey and Highland Reel), het leven op zee (de Sailor’s Hornpipe). Iedere dans heeft zijn eigen verhaal wat veel toevoegt aan de beleving van de dansen.
Dansers dragen in totaal vier verschillende traditionele kostuums: de Kilt, het National outfit, de Jig en Hornpipe costuums, en de mannen dragen ook wel “Tartan trews” een geruite broek voor Seann Truibhas en de National dansen.
De Kilt wordt gedragen voor alle echte “Highland” dansen en bestaat uit een kilt met bijpassende geruite kniekousen en voor vrouwen een fluwelen hesje of jasje met lange mouwen. Mannen dragen bij hun kilt een overhemd en jasje met strikje, het zogenaamde Prince Charlie Coatee and Vest. Voor de National dansen, dragen de mannen meestal weer de kilt of een geruite broek (de Trews). Vrouwen dragen een zogenaamd Aboyne outfit, een kostuum dat gebaseerd is op de klederdracht zoals die gedragen werd in het dorp Aboyne in de regio Aberdeen. De Irish Jig en de Sailor’s Hompipe hebben hun eigen specifieke costuums. Voor de Jig dragen de vrouwen een rode of groene jurk met schortje en schoenen met een klein hakje. De mannen dragen een kuitbroek en een pandjesjas meestal in contrasterende kleuren, een hoge hoed en om het geheel compleet te maken ook een shilelagh (Ierse knuppel). Voor de Sailor’s Hornpipe dragen beide sexen een matrozenpak.
Kinderen kunnen vanaf 3 jaar beginnen met dansen, de minimum leeftijd voor competities is 4 jaar. Zij dansen dan in een aparte categorie (Primary) waarin zij hun eigen dansen hebben zoals Pas de Basques of Pas de Basques and High Cuts alsook de Zwaarddans en de Highland Fling. Na hun 7e verjaardag worden ze “Beginner”.Vanaf dit moment dansen zij het standaard programma dat iedereen danst. Natuurlijk komen er over de loop van de jaren, en met het stijgen van het dansniveau meer dansen en moeilijker passen bij.
De verschillende competitieniveaus zijn Primary (voor kinderen onder de 7), Beginner, Novice, Intermediate, en Premier/Championship. Dit laatste niveau is de top die een danser kan bereiken en op dit niveau kan hij of zij ook meedoen aan kwalificaties voor de Wereldkampioenschappen die ieder jaar in Schotland gehouden worden.
In onze dansgroep bij the Clan Donald Pipe Band “Dutch Pipes and Drums” houden we deze traditie levend. Onze gediplomeerde leraren geven de dansers een grondige opleiding in de dansvaardigheid die ze nodig hebben om deel te nemen aan danscompetities in Nederland en daarbuiten. Die vaardigheid hebben ze ook nodig voor de optredens die we doen bij taptoes, evenementen en straat parades. De band komt op allerlei plaatsen. Zo zijn we geweest in Oslo, Kopenhagen, Parijs en Berlijn om er maar een paar te noemen. Het is niet gemakkelijk maar wel heel leuk. Vaak doen er ook dansers mee van andere groepen zodat er alle gelegenheid is om bevriend te raken met andere dansers.
De Clan DonaId Pipe Band "Dutch Pipes & Drums" uit Tilburg is altijd op zoek naar nieuwe dansers vanaf ± 7 jaar. Dus als je zin hebt om te dansen, kom dan eens langs bij één van onze repetities. Wij oefenen elke woensdag in het gebouw van de Diamant groep aan de Jules de Beer straat in Tilburg.
Rik de Vroome , dansdocent en Choreograaf Dutch Pipes and Drums |
